| |
|
:: مجموعه تاریخی چشمه علی دامغان به
روایت کتاب مرآت البلدان |
|
|
|
|
مولف مرآت البلدان
می
نويسد:
«چشمه اي است در چهار فرسخي
شهر دامغان که آبش از سمت
شمال شهر به سمت جنوب جاري است و با آبهاي
ديگر که ضميمه آن
مي شود بطرف شهر دامغان مي آيد و دهات و
قريه هاي متعدد را در بين راه و حوالي
دامغان مشروب مي کند. اين
چشمه مابين مغرب و جنوب واز پاي تپه خاکي
جاريست و در مخرج
آب تخت کوچکي ساخته و سنگي بر آن نصب کرده
اند که گودي و عمقي دارد و مردم را عقيده
اين است که آن گودي جاي
سم اسب حضرت امير المومنين علي بن ابيطالب
عليه السلام مي
باشد و آب در آن گودي ريخته جهت کسب ميامن
و درک حوايج و استشفا مي آشامند. خاقان
مغفور فتحعلي شاه در سنه
يکهزار و دويست و هفده که از تهران عزيمت
ماوراءالنهر
نمود، بر
سر اين چشمه منزل کرده امر فرمود در سمت
غربي چشمه عمارتي عالي بنا کنند.
اين عمارت
عبارت است از تالار و در جنبين آن اطاقهاي
متعدد بطرح و طرز خوش ساخته
شده و آب چشمه از دو سمت
عمارت جاري است و عمارت را از حياط جدا
ميکند و راه عمارت
فقط دو پل چوبي ميباشد. در سمت جنوبي حياط مسجدي
بنا کرده اند و در جنبين محراب
مسجد تاريخ بنا و تعمير
بر روي دو سنگ رسم شده است . عرض و طول
مسجد دو طاق ميباشد.
در حياط ديگر
که در سمت مشرق و محاذي و مقابل عمارت
بالا سمت تالاري بلند و سردري
عالي ساخته شده که از يک
طرف منظر آن باغ و درياچه است و از جهت
ديگر بصحرا و مجراي
خروج آب چشمه نظر دارد و
تاريخ بناي عمارت بنظم و نثر در دو سنگ
منقور و مرتسم شده
و در دو سمت تالار نصب است ، چنانکه عين
عبارت آن در ذيل بيايد. در محاذي فوران آب
حوضي بزرگ است پر از آب
چشمه که باصفا و لطافت جاري است و قسمي
ماهي با خالهاي سياه
در اين آبست که اهالي صيد
آنها را خوب نميدانند و از اين جهت دوام
کرده خيلي بزرگ
شده اند. اطراف حوض درختهاي بيد و صنوبر و
چنار و غيره است که همه قوي و به هر جانب
سايه افکن است . عمارت
چشمه علي را مرحوم ميرزا محمدخان سپهسالار
اعظم به امر
همايوني تعمير کرده و در سفر خسرواني به
زيارت مشهد مقدس و سرکشي به مملکت خراسان
که در ذيحجه سال هزار
ودويست وهشتاد و سه هجري شروع شد، نگارنده
نيز بشرف التزام
رکاب مستسعد مي بود و اين جمله را براي
العين
ديد و چون چشمه علي مضرب خيام پادشاهي
شد جهت مکانت و نيکويي آب
و هواي آن ، امر همايون شرف نفاذ يافت که
در کنار چشمه تخت
و عمارتي بنا کنند و تا اوان معاودت آن را
به انجام رسانند. آب چشمه علي در سفر
مزبور که مقارن اواخر
بهار بود زياده از بيست سنگ به نظر مي
آمد. شرح چشمه علي و
ورود موکب اعلي بدين ساحت
دلگشا در سفرنامه خراسان مسطور است و صورت
وقفنامه عمارت
چشمه علي و تاريخ بنا از قرار ذيل است .
سپس مولف مزبور شرح وقفنامه را نگاشته
آنگاه ماده تاريخي را که
مرحوم ميرزا صادق وقايعنگار متخلص به هما
سروده است مينويسد
که بيت آخر آن چنين است :
جست اتمام و
رقم زد بهر تاريخش هما
اين بنا
قصر جنان و اين چشمه آب
سلسبيل.
و بعد ماده
تاريخ بناي مسجد را نيز آورده است
که بدين شعر ختم ميشود:
غرض چون شد
تمام از بهر تاريخش هما گفتا
ز امر قبله
عالم بناشد کعبه ديگر.
سپس در ادامه
مولف مرآت البلدان چنين مي نويسد:
«اما تواريخ
قديمه که متعلق به چشمه
علي دامغان است از قرار ذيل ميباشد: ديودر
مورخ مشهور گويد
اسکندربزرگ وقتي که به قومس رسيد اين
ناحيه را چنان آباد و معمور و پرنعمت و
با علوفه و آذوقه فراوان
ديد که قصد کرد چندي عساکر خود را که بي
نهايت خسته و کسل
بودند در آنجا آسايش و راحت دهد. پس از
چند روز اقامت در قومس و رفع خستگي قشون
به سمت هيرکاني
(جرجان ) حرکت کرد و اولين منزل او بعد از
طي چهار فرسخ راه دامنه کوهي
بود در دهنه دره که
رودخانه معتبري موسوم به «استي بوئت » از
آن جريان داشت و وضع
جريانش به اين طريق بود
که چون از چشمه بيرون مي آمد تقريباً تا
ششصد ذرع بخط
مستقيم روان بود و بعد به کوه کوچک سنگي
که به تپه شبيه تربود برميخورد و از آن جا
تغييري در جريان آن حاصل
مي شد و چون از ميان دره سنگي عبور ميکرد
و از دره خارج مي
شد به جلگه ميرسيد و صحراي هيکاتم پيل را
مشروب مي کرد (هيکاتم پيل اسمي است که
يونانيها شهر قومس را
بدين اسم مي ناميده اند و معني آن شهر
صددروازه است ). پوليب
مورخ که در 206 ق.م .
متولد شده و هشتاد و دو سال عمر کرده چنين
مي نويسد که
آنتيوکوس سيم که يکي از سلاطين سلوسي بود
وقتي که از عقب ارتبان (اردوان ) اول
پادشاه اشکاني بطرف
مازندران ميرفت چندي در هيکاتم پيل (قومس
) توقف کرد و بعد در
دامنه کوه لبوتا که اول
منزل او بجانب مازندران بود رسيد و کنار
چشمه «استي بوئت »
که از کوه لبو
تا بيرون مي آمد دومين منزل او شد و از
آنجا به سيرنکس (ساري ) رفت و
شکست فاحشي به قشون اردوان وارد آورد».
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
منبع: کتاب
مرآت البلدان جلد 4 (ص 236، 237، 238 و
239) |
|
|
| |
|
|
|
|
| |
|
بازگشت |
|
|
|
|
|
سفارش تبليغات: |
|
5249400-0232 |
|
|
> لينکهای مربوط به
اين صفحه |
|
|