|
هر کسی در آثار موجود اسلامی جستجو نمايد به نوشته
های فراوانی به نام «اربعينيات» دست می یابد که می
توان علت کثرت اين رساله ها را وجود حديثی از
پيامبر اکرم (ص) دانست که می فرمايد:
هر کس چهل حديث در امر دين امت من حفظ کند، خداوند
بزرگ در روز قيامت او را در ميان فقيهان و
دانشمندان برمی انگيزد.
اگرچه علمای حديث در ضعيف بودن اين حديث حرفهای
زيادی دارند ولی در عمل اين آثار زياد بوده و
همچنين نيز ادامه دارد. چنانچه به همين قلم در
مقاله ای که در هفته نامه کوير به چاپ رسيده بود
به اربعينيات در آثار نويسندگان دامغانی پرداختيم.
شيوه نگارش و نگاههای مختلف به اين موضوع باعث شد
که اين اربعينيات به گونه های مختلف با موضوعات
خاصی در دست باشد.
يکی از اين موضوعات متنوع در بحث اربعينيات به
«بلدانيات» معروف است يعنی گروهی از تفنن، چهل
حديث را از چهل شيخ در چهل شهر جمع می آورند که
نمونه های فراوانی وجود دارد.نخستين کسی که چنين
موضوعی را جمع آوری نمود مرحوم ابوطاهر احمد بن
محمد سلفی در سده شش هجری قمری بود که می توان از
ابتکارات او به شما آورد. بعد از او شاگردش مورخ و
حافظ بزرگ حديث ابوالقاسم ابن عساکر دمشقی است. او
هم به گردآوری چهل حديث از چهل شيخ از چهل صحابی
در چهل شهر پراخته است و لازمه چنين کاری بزرگ
مسافرت به شهرهای مختلف در کشورهای مختلف بوده
است.
لذا ابن عساکر به مصر ، عراق، ماوراءالنهر، و فارس
و حتی ارمنستان مسافرت کرد و می دانست در اين
مناطق دانشمندان و بزرگان حديث وجود دارند.
ابن عساکر
دمشقی در مقدمه کتاب خود چنين آورده است:
« (احاديث را) با ذکر دو حرم گرانقدر و بزرگ و
شريف مکه و مدينه آغاز کردم و سپس شام، عراق ،
اصفهان، شهرهای مختلف خراسان و شهرهای ديگری که در
کشورهای ديگر از آن گذشتم و از آن ميان فرهنگ
يگانه ای را برگزيدم که هر کس در آن دقت کند ارزشش
را می يابد»
يکی از شهرهای چهل گانه که ابن عساکر در آن به
تاليف و گردآوری مجموعه اش پرداخته است شهر دامغان
می باشد. وی در سال 529 هجری به دامغان مسافرت
نموده و به محضر عالم بزرگ شهر عبدالکريم بن محمد
بن ابی منصور دامغانی رمانی از فقهای شافعی که در
آن جا زندگی می کرده رفت و حديثی را با سلسله روات
آن استفاده کرده است.
محقق کتب الاربعين البلدانيه جناب محمد مطيع
الحافظ تولد عبدالکريم بن محمد بن ابی منصور
دامغانی را در سال 453 هجری می داند و می گويد:
اول ذيقعده سال 545 هجری در دامغان وفات کرده است
و بسياری از بزرگان مثل سمعانی و ابن عساکر و...
از او روايت نقل کرده اند.
متن روايت و حديثی که ابن عساکر از اين عالم بزرگ
دامغانی نقل می کند صحيحه ای است که به چندواسطه
از مصعب بن سعد بن ابی وقاص از طريق پدرش نقل می
نمايد که رسول اکرم(ص) در جمعی نشسته بود و خطاب
به نشستگان آن جمع فرمود: آيا در توان کدام يک از
شماست که در هر روز هزار حسنه برای خود کسب کند؟
يکی از
افراد جلسه خطاب کرد که چگونه هزار حسنه را جمع
نماييم؟
پيامبر
فرمود: تسبيح خداوند را بگوييد با صد سبحان ا... ،
خداوند برای شما پاداش حسنه می نويسد و از هزار
خطای شما چشم پوشی می کند.
اين روايت از احاديث صحيحی است که علمای بزرگ
حديثی هم آن را به واسطه هايي نقل کردند مانند
صحيح مسلم در باب فضل تسبيح و دعا و همچنين ترمذی
و نسانی که همه از عالمان معروف اهل سنت هستند.
چنين بود که بيست و سومين شهری که ابن عساکر در آن
بود با نقل اين حديث در تاريخ ماندگار شد و برای
استماع حديث ديگری به سمنان رفت تا به نزد
ابوعبدا... حسين بن علی بن فرخان صوفی برود اگر چه
بعد از نقل حديث، هنوز ابن عسار در سمنان حضور
داشت که اين عالم سمنانی فوت نمود.
انشاء الله در صورت تحقيق جامع در مورد اين عالم
دامغانی به نگارش مقاله ای در حيات علمی او خواهيم
پرداخت
منابع:
1. الاربعين البلدانيه / ابن عسکر دمشقی / تحقيق
محمد مطيع الحافظ / دارالفکر المعاصر بيروت و
دارالفکر دمشق
2. مقاله سفرهای علمی ابن عساکر به ايران / مجله
تاريخ اسلام / شماره 15 |
