:: نوشتاری از دکتر سبحانی پیرامون قضاوت تاریخ و تاریخ قضاوت

از جمله موارد معقول در ارزيابي ميزان توفيق نهادها و تشكيلات حكومتي در ايفاي وظايفي كه برعهده گرفته اند لزوم وجود ملاك و معيار قابل سنجش و مقبول است . قابل سنجش از آن جهت كه نتوان با كلي گوئي و فلسفه بافي هاي غيرمحاسباتي مطلبي را به اثبات رسانيد. و مقبول از آن حيث كه بايد آن ملاك ها و معيارها را افرادي از عقلا به رسميت بشناسند و يا عقل جمعي و يا عرف به قابل قبول بودن آن ها اذعان داشته باشند. اين ملاك ها منطقا بايد از جانب نهادي مستقل و ناظر و داراي آگاهي نسبت به وظايف و تكاليف افراد و دستگاههاي اجرائي كشور تهيه و مورد استفاده قرار گيرد. تاكيد بر طراحي نظامي كه در آن اراده انسان هاي مشمول ارزيابي نتواند دخالتي در امر ارزشيابي نمايد از آن جهت است كه در جوامع مختلف معمولا امكان دخالت و دستكاري يا قضاوت هاي غيرمنصفانه در اين ارتباط بسيار است و معمولا نمي توان ارزيابي هر شخص حقيقي و يا حقوقي از نهادي كه مربوط به خودش مي شود را بدون دغدغه عاري از صحت بودن مورد اتكا و استدلال و قضاوت قرار داد. هرچند بنظر مي رسد براي برخي از نهادها در قوه مجريه كشور دستگاه ناظري كه كار مهم ارزيابي را انجام دهد وجود دارد ليكن با توجه به شرايطي كه براي امور اداري و استخدامي كشور پيش آمده است آن كاركرد اكنون در محاق قرار گرفته و بلاموضوع بنظر مي رسد. از آن گذشته حتي اگر زماني مسئولين ذيربط اين نكته را وجدان كنند كه بالاخره بايد در مقابل اختيارات و امكاناتي كه به افراد و نهادها و دستگاههاي اجرائي اعطا مي كنند مسئوليت و تكليف متناسب هم بخواهند ليكن بعيد بنظر مي رسد در جامعه فعلي ما امكان قضاوت منصفانه افرادي از درون سيستم درباره كاركرد متناسب با تكاليف قانوني مقامات بالاتر از خودشان قابل تصور باشد و يا اگر اين مقوله اتفاق افتاد قابل انتشار و استناد گردد. عليهذا ما در برزخ بلاتكليفي درخصوص ارزيابي واقعي و به دور از حب و بغض عملكردها از يك طرف و به شدت آلوده اغراض سياسي و جناحي بودن اين ارزشيابي ها از سوي ديگر قرار داريم و جامعه ما چنان قطبي شده است كه هر نوع ارزيابي يا موافقت كامل با عملكرد سيستم را نشان مي دهد و يا مخالفت كامل با آن را و در اين ميان بسيار كم ديده مي شود كه نقدي درست ارائه شود و سره از ناسره بازشناسي گردد و ميزان واقعي توفيق دردسترسي به اهداف به صورت كمي و با محاسبات درست و مباني صحيح كه مقايسه را از صحت برخوردار سازد ارائه گردد و با آسيب شناسي علمي علل عدم توفيق در نيل به آنچه منظور برنامه ريزي بوده است شناسايي و مشمول اصلاح قرار گيرد.

علاوه بر آنچه آمد عملكرد رسانه هاي كشور اعم از ديداري و شنيداري و مكتوب هم در اين ارتباط از وضعيتي ويژه برخوردار مي باشد عمده آن ها نيز با ورودهاي بعضا غيركارشناسي و آميخته با جانبداري و يا تكذيب مانع از آن مي شوند كه نقش و رسالت رسانه اي آن ها مخاطبان فراوان و تشنه فهم حقايق را كمك نمايد تا بتوانند به ارزيابي درست از واقعيت هاي موجود دسترسي پيدا كنند. در چنين فضائي احساس جاي عقل و شتاب جاي تامل و رجزخواني جاي استدلال و حذف جاي جذب و شايعه جاي واقعه و بالاخره سرخوردگي جاي سرزندگي را مي گيرد و جامعه احساس نمي كند كه توانسته است با لحاظ مقتضيات حاكم بر ازرشيابي ضمن اينكه ذره اي از تقدير و سپاسگزاري از مسئوليت خويش كوتاه نيامده در عين حال دچار اضافه گوئي تمجيد ناروا و خداي ناكرده تملق و چاپلوسي هم نشده است . در اين خصوص ذكر مصاديقي چند كه در اين ايام در فضاي رسانه اي كشور گذشته و افكار عمومي را دچار سردرگمي در تشخيص نموده و يا خداي ناكرده گرفتار در معرض اطلاعات مستقيم بودن و در نتيجه استنباط غلط كردن قرار داده است خالي از فايده نمي باشد.
1 ـ احتمالا تا پايان خرداد ماه سال جاري دوره اول سفرهاي هيات محترم وزيران به استان هاي كشور بپايان مي رسد . اين پديده قابل اعتنا و منحصر به فرد در نحوه كاركرد دولت هائي كه در جمهوري اسلامي و قبل از آن در كار بوده اند به راستي در خور بررسي سنجش ارزيابي و نقادي است . چندين هزار ساعت از اوقات مقامات ارشد و مياني و پائيني كشور مصروف طراحي برنامه ريزي اجرا و نظارت بر پي آمدها و جوانب اين اقدام گرديده است و هزينه هاي بسياري در عرصه هاي مختلف صورت گرفته تا اقدام مورد نظر از بيشترين توفيق برخوردار باشد. آنچه اكنون مي طلبد آن است كه دولت محترم با لحاظ اهدافي كه در اين مورد منظور نظر داشته است به سنجيدن آنچه در عمل واقع شد بپردازد و در اين ارتباط خيلي بدنبال اين معني نباشد كه چون مقوله اي را شروع كرده است بايد لزوما آن را موفق قلمداد كند. آنچه ما بر آن هستيم كه قطعا بر اين اقدام ويژه و منحصر فوايد و امتيازاتي مترتب بوده و هست كه بايد مورد عنايت قرار گيرد ليكن آنچه كه در آن هم ترديدي وجود ندارد آن است كه هزينه فرصت اقدامات دولت چقدر بوده است و از قبل اجراي اين مجموعه سفرها چه ميزان تعهد وظيفه جديد و اقدامات نيازمند به پيگيري و امكانات براي كشور تدارك ديده شده است چه تعداد مركز آموزش عالي تاسيس شده و نياز كشور به دانش آموختگان آن مراكز در آينده اي كه فارغ التحصيل مي شوند چقدر است و اين مراكز تا چه اندازه حفره هاي خالي موجود در شبكه آموزش عالي كشور را مرتفع مي سازند و سئوالاتي از اين قبيل .
متاسفانه چون تاكنون ديده نشده است كه اقداماتي از اين قبيل مورد آسيب شناسي قرار گيرند همواره اين دغدغه و نگراني وجود دارد كه چون كاري را دولت شروع كرده است حتما اين كار مفيد و موفق است و نظام رسانه اي كشور هم چنانچه موافق اصل پديده بوده است از همه چيز آن دفاع مي كند و چنانچه با اين پديده مخالف بوده است در مجموع با آن عوارض و پي آمدهاي آن مخالفت مي نمايد. گويي سفرهائي از اين قبيل هيچ محاسني ندارند و يا هيچ كاستي و نكته اي كه رفع آنها بتواند نكات مثبت آنها افزايش دهد و در آنها يافت نمي شود.

آنچه ما بر آن هستيم آن است كه حتي اظهارنظر نقادانه كلي درخصوص اين پديده كافي نيست بلكه بايد بنحوي قابل سنجش و دقيق امروز نكات مثبت و كاستي آن بررسي و ارزيابي شود تا جامعه اقناع شود كه زمان و وقت دولت و همچنين امكانات كشور كه در اين سفرها بكار گرفته شده از كارآمدي لازم برخوردار بوده است . بديهي است هزاران مورد و پديده و فعاليت ديگر با درجاتي از اهميت كمتر و يا بيشتر در دولت مي گذرد كه ارزيابي هر كدام بايد با همين معيار و ملاكي كه از لزوم و ضرورت آن صحبت بعمل آمد صورت گيرد در غير اينصورت دولت خود را موفق و بعضي ازديگران او را ناموفق مي خوانند و هر كدام نيز بر ادعاي خويش پافشاري مي كند و خيل مشتاقان فهم و درك واقعيت نمي توانند حقيقت امور را بشناسند و مورد قضاوت ارزيابي قرار داده و آنها را موثر در انتخاب هاي بعدي خود قرار دهند.
2 ـ هفتم خرداد سه سال از عمر مجلس هفتم سپري شد و اجلاسيه چهارم آن نيز شروع بكار كرد و در اينجا همان سئوال اساسي درخصوص كاركرد و عملكرد مجلس شوراي اسلامي مطرح است . واقعا مجلس تا چه ميزان در نيل به اهداف مورد نظر در قانون اساسي موفق بوده است با كدام ملاك و معياري بايد درجه توفيق مجلس را اندازه گيري كرد آنها كه مي گويند مجلس موفق عمل نكرده است چه ضابطه اي را مورد كاربرد قرار مي دهند و كساني كه معتقدند مجلس موفق عمل كرده است با كدام ضابطه اين مهم را مي گويند اگر كساني بر آن هستند كه مجلس مي توانست بهتر از آنچه عمل كرده است عمل كند استدلالشان چيست و در راس همه اينها ملاك و معيار مقبول و قابل سنجش كدام است آيا ملاك راضي بودن جناح و حزب سياسي علاقمند به گرايشات نمايندگان مجلس است و يا بايد ملاك را در معيارهايي جستجو كرد كه با توجه به ظرفيت و توان و قابليت و اختيارات مجلس قابل بازشناسي و تعريف است آيا بايد اقدامات مجلس را جدا از هم و بدون عنايت به آثار تركيبي آن مورد ارزيابي و قضاوت قرار داد و يا بايد سيستمي را تصور كرد كه كاركردهاي ناشي از مصوبات مجلس را نه صرفا به تبع منويات و مقاصد كه به تبع نتايج و پي آمدها و عوارض و آثار آن هم مورد سنجش قرار مي دهد و آنگاه درباره توفيق و عدم توفيق آن اظهارنظر مي كند. به عنوان مثال ممكن است مجلس درخصوص محروميت زدائي از كشور دست به اقداماتي زده باشد كه از جمله آنها اضافه كردن نقدينگي كشور براي محروميت زدائي باشد ليكن تبعات ناشي از نقدينگي اضافه شده سطح عمومي قيمت ها را آنقدر متاثر كرده باشد كه زندگي همه را به كاهش قدرت خريد محكوم نموده باشد. بديهي است در چنين شرايطي زندگي محرومان نيز از اين فضاي عمومي متاثر مي گردد و ارزيابي درست و منصفانه از محروميت زدائي كه نتيجه و برآيند مقدمات اتفاق افتاده در عرصه اقتصاد مي باشد مشكل مي شود و يا لااقل به سادگي امكان پذير نيست .
براين اساس است كه فكر مي كنيم براي دور شدن از كلي گوئي هاي فلسفي و به منظور ارزيابي سيستمي از عملكرد كساني كه به همان نسبت كه آثار و نتايج اقداماتشان به لحاظ قلمرو تاثير مهم و اساسي است به همان اندازه و شايد بيشتر هم مسئوليت و پاسخگو بودنشان از اهميت برخوردار است حتما بايد نسبت به تعريف و تعبيه و كاربري ملاك هاي مسئوليت هاي و دقيق و غيرقابل تاويل براي سنجش ميزان توفيق قوه مقننه تلاش نمود.
3 ـ در كمتر از يك ماه ديگر قوه قضائيه طبق معمول سنوات گذشته و در سالگرد شهادت حضرت آيت الله محمد حسيني بهشتي مراسمي را برگزار مي كند كه طي آن تحت عنوان هفته قوه قضائيه به بيان توفيقات خود مي پردازد. آنچه در خصوص توفيقات اين قوه هم بايد گفته شود آن است كه ملاك ها و معيارهاي ارزيابي اقدامات آن چيست بخصوص قوه قضائيه از آن جهت كه هم كارهاي تخصصي و كارشناسي سنگيني كه به لحاظ ماهيت حقوقي آنها براي توده هاي مردم كمتر قابل پيگيري است و هم طي قضاوت هاي صورت گرفته در آن يكي ازطرفين دعوا به نوعي به مجازات محكوم مي شود قوه ايست كه احساس موفق بودن در آن مشكل تر و سخت تر است . براي مردم خيلي قابل لمس است كه گشايشي را در زندگي خويش از ناحيه يك اقدام دولتي احساس نمايند ليكن براي عمده آنان مقدور نمي باشد تا استدلال حقوقي و سنگين قاضي يك پرونده را استماع و به درجه دقت و مسئوليت شناسي و ميل به احقاق حق قاضي پي ببرد. لذا ملاك سازي و معيار داشتن در كار ارزيابي فعاليت هاي قوه قضائيه به مراتب مشكل تر و سخت تر است . آيا اراده اي براي غلبه بر اين مشكل و يا كاهش آن و رساندن جامعه به دركي كه طي آن توفيق و يا ناكاميابي هاي فرشته عدالت اصطلاحي را سنجش نموده و مقبول باشد وجود دارد و آيا از پس هفته هاي بزرگداشت براي اين قاعده مهم و تاثيرگذار كه اثرات تكاملي بركاركرد قوه قضائيه هم دارد چه اقدامي صورت مي گيرد
فراموش نكنيم كه اگر امروز ما به عنوان اصحاب حكومت به ارزيابي دقيق و درست بپردازيم و در سايه روشن ابهامات و غفلت ها و سياسي كاريهاي احتمالي از حساب پس دادن شانه خالي كنيم فرداي زود تاريخ اين كار را خواهد كرد و همه مي دانند كه تاريخ در قضاوت و ارزيابي بيرحم است

منبع: روزنامه جمهوری اسلامی یکشنبه 13 خرداد ماه 1386

بازگشت

دامغان

فرهنگ مهدويت

در محضر ولایت

مرکز اسناد تاريخی

دارالایتام امام سجاد

اماکن تاريخی

آلبوم عکس

اماکن مذهبی

 یاران شهر یار

گویش دامغانی

مشاهیر دامغانی

عضويت

مطبوعات

نشریه جوانه

نشریه نگاه

> لينکهای مربوط به اين صفحه

تعداد بازدید کنندگان از این صفحه

تعداد کل بازدید کنندگان از این سایت