گفتگوی اطلاعات علمی با خانم دکتر فریده مهدوی دامغانی ـ بخش دوم

کانون جوانان تاريخانه مقدم بازديدکنندگان عزيز را گرامی ميدارد

دانشی که در جهان است را تنها در جهان میتوان يافت نه در کنج اتاق

:: گفتگوی اطلاعات علمی با خانم دکتر فریده مهدوی دامغانی ـ بخش دوم

		در میان ترجمه های شما زمینه های بسیار متفاوتی به چشم می خورد ، به عنوان مثال «علائم ستاره ای» «لیندا گودمن» یا «درجستجوی معما» اثر سیدنی شلدون یا «آن شرلی» ... و در مقابل «رنج های ورتر جوان» اثر گوته ... بر چه اساس علاقه مند می شوید اثری را ترجمه کنید؟
		آثاری که شما نام می برید ، جزو آثار کلاسیکی که این کمترین در این ده ساله اخیر ترجمه کرده است ، نمی باشد. آثاری که نام برده اید ، متعلق به زمانی است که بنده هنوز جوان بودم و ترجمه ام بیشتر روی رمان های پرفروش هر سال در کشورهای اروپایی یا در آمریکا متمرکز می شد ، آن هم صرفاً به این خاطر که هنوز خودم ناشر آثارم نبودم ، و ناگزیر بودم تا اندازه بسیار بسیار زیادی ، بنا به میل و سلیقه ناشری که با او قرارداد می بستم ، عمل کنم. در دهه شصت شمسی در ایران ، هیچ ناشری حاضر نبود قراردادی برای ترجمه آثار کلاسیک با مترجمی ، هر چند شناخته شده ، ببندد. دوره ، دوره رمان های جدید بود. من حتی به یاد دارم که تا چه اندازه ، از چندین ناشر محترم خواهش می کردم که کتاب «در آغوش نور» مرا با من قرارداد ببندند ، ولیکن هیچ یک حاضر نبودند این کار را به انجام رسانند. (در حالی که این اثر بعدها به چاپ سی و چهارم هم رسید). باید بگویم که این آثار در دوران خود ، از موفقیت و استقبال زیادی برخوردار شدند. به ویژه کتاب آن شرلی (هشت جلدی) که یکی از کتاب های کلاسیک قرن بیستم به شمار می رود. هنگامی که من موفق به اخذ مجوز نشر برای خود گردیدم ، طبیعتاً از ترجمه رمان های معاصر دست کشیدم و تمام تلاشم را روی کتب کلاسیک قدیمی و قرون وسطایی متمرکز ساختم. به همان اندازه ، همیشه در طول عمرم ، به کتاب های ماوراء الطبیعه و روانشناختی ، چه برای مطالعه شخصی ام ، چه برای ترجمه خوانندگان عزیزم ، علاقه مند بوده ام و هستم. من معتقدم که مترجم باید بر اساس تمایلات و سلیقه های درونی خود پیش برود و تا کتابی را که ترجمه می کند ، دوست نداشته باشد ، خوانندگان آن کتاب نیز از آن کتاب خوششان نخواهد آمد. و اگر مترجم ، با شور و هیجان و علاقه خاصی ، اثری را ترجمه کرده باشد، یقین بدانید که خوانندگان آن اثر نیز همان احساسات را تجربه خواهند کرد.
		به کدام یک از آثاری که ترجمه کردیه اید بیشتر علاقه مندید؟
		کمدی الهی دانته ، زندگانی نو دانته ، معبد سکوت اثر اسپالدینگ ، جزیره روز پیشین اثر اومبرتو اکو ، ده سر مکتوم عشق اثر آدام جکسون ، علائم ستاره ای لیندا گودمن ، کاترین ، سفر مقدس ، زیباترین و معروف ترین اشعار ادبیات اسپانیایی ، با شما تا ابدیت اثر رامپا ، آن شرلی اثر لوسی منت گومری ، و کیست که نخندد اثر جیمز هریوت. در مورد آثار دینی هم باید بگویم که از ترجمه دعای عرفه حضرت سید الشهداء (ع) ، و زیارت ناحیه مقدسه و خطبه غدیر خم و نفس المهموم بسیار بسیار لذت بردم ، به طوری که در هنگام ترجمه آن ها منقلب می شدم و از این که مسلمانم ، بسیار به خود می بالیدم و خدای را شاکر بودم.
		تاکنون چه مقام ها و جوایزی در زمینه فعالیت هایتان به دست آورده اید؟
		در عرض این نه سال اخیر ، بیش از بیست و سه جایزه فرهنگی و ادبی گوناگون ، چه در ایران ، چه در خارج از ایران دریافت داشته ام. می توانم برخی از این جوایز را عرض کنم:
		دریافت نشان «زن شایسته» از استانداری خوزستان و دفتر مشارکت امور بانوان وابسته به دفتر ریاست جمهوری در سال 1377 ـ دریافت لوح تقدیر به عنوان پرکارترین مترجم زن در ایران در سال 1378 از دفتر مقام معظم رهبری ـ دریافت نشان افتخار از شهر راونا از دفتر همایش های فرهنگی دانته در سراسر عالم در سپتامبر 2000 ـ دریافت نشان افتخار گوییدارلو از راونا برای ترجمه بیش از صد اثر که هر سال به یک نفر خارجی و یک نفر ایتالیایی اعطاء می شود ، در سپتامبر 2001 ـ برنده جایزه جهانی از منسلیچه (ترجمه کمدی الهی و ترجمه آثار چهار تن از معروف ترین و مهم ترین شاعران ایتالیا) در هشتم ژوئن 2003 ـ مدال افتخار طلای شهر راونا برای ترجمه آثار شاعران نوچنتو ایتالیا در سپتامبر 2003 ـ بالاترین نشان طلای افتخار و لیاقت شهر فلورانس برای ترجمه آثار ادبیات ایتالیا به ویژه ترجمه آثار دانته در ایران در پنجم ژوئن 2004 ـ دریافت نشان لیاقت «شهروند افتخاری» و کلید شهر راونا به خاطر خدمات ادبی و فرهنگی و ایجاد روابط دوستانه فرهنگی میان ایران و ایتالیا ـ برنده جایزه کتاب سال «ولایت» در مرداد 1384 برای ترجمه صحیفه کامله سجادیه ـ برنده مدال طلای 2006 در مرداد ماه 85 از انجمن دانته برای ترجمه کتاب پیرامون سلطنت به فارسی ـ برنده بالاترین نشان لیاقت سیاسی (به دلیل خدمات فرهنگی) از رئیس جمهور ایتالیا جیورجیو ناپلیتانو و رومانو پردی نخست وزیر ایتالیا در دوم مرداد ماه سال جاری ، به خاطر ترجمه بیش از بیست اثر از مهم ترین آثار ادبیات کلاسیک و منظوم ایتالیایی به فارسی و معرفی این آثار به ویژه دانته در کشور ایران ...
		معیارهای اهدای نشان لیاقت ایتالیا به افراد چیست؟
		بیشتر توضیح دادم که این نشان لیاقت ، صرفاً به خاطر تلاش های این کمترین در حوزه فرهنگ و ادب و ترویج مهم ترین آثار ادبیات ایتالیا در کشورم بوده است ، و برای ایتالیاییان بسیار شگفتی آور و نیز خوشایند بوده است که مشاهده می کنند از کشور عزیز ایران ، فردی هست که بیش از بیست عنوان از مهم ترین آثارشان را در طول این شش هفت سال اخیر به زبان فارسی درآورده است ، حال آن که بسیاری از استادان ادبیات و زبان ایتالیایی در کشورهای دیگر عالم به چنین کاری مبادرت نورزیده اند. جالب این جا است که برخی از این آثار ، به دلیل دشوار بودن معنای متن ، خواه به خاطر این که متن قرون وسطایی است یا آن که نوع نگارش دشواری دارد ، حتی به زبان انگلیسی یا آلمانی یا اسپانیایی هم ترجمه نشده است! من فکر می کنم که دولت محترم ایتالیا ، با این حرکت بسیار زیبای فرهنگی ، نه تنها به من مترجم ایرانی نشان داد که تلاش و خستگی هیچ پژوهشگری از لحاظ معنوی بی پاسخ باقی نمی ماند ، بلکه از اشتیاق و تمایل وافر خود در جهت برقراری رابطه ای بسیار دوستانه و فرهنگی با کشور ایران عزیزمان نیز داد سخن داده است. در واقع نه تنها به تلاش های فرهنگی این کمترین ارج نهادند ، بلکه نشان دادند که برخلاف تمام بدگویی های به دور از انصاف و عدالتی که از کشور عزیزمان و آیین پاک محمدی در برخی نقاط عالم و به طرزی ظالمانه و شرم آور صورت می گیرد ، بسیاری از کشورهای دیگر نیز جانب ما را دارند ، و با فرهنگ و تمدن و آیین و اعتقادات ما ایرانی ها ، به خوبی آشنایی دارند و به عنوان اهالی کشوری باستانی و با عظمت ، احترام لازم را با نهایت زیبایی و خوش سلیقگی به ما ابراز می دارند.
		دریافت جوائز مختلف ، سلیقه و ذائقه شما را در انتخاب کتاب های بعدی که برای ترجمه در دست می گیرید ، تغییر نمی دهد؟ آیا باعث نمی شود اثری را که شخصاً دوست داری ترجمه کنید به خاطر در نظر گرفتن دلایل حرفه ای کنار بگذارید؟
		نه خیر! به هیچ وجه! زیرا اگر انتخاب های من نادرست یا غلط بوده است ، پس با این همه موفقیت های فرهنگی رویارو نمی شدم. به همان اندازه ، من هرگز از ترجمه هیچ یک از کتاب هایم شرمنده یا ناراحت یا پشیمان نبوده ام. زیرا هر یک را به خاطر ویژگی و جذابیت خاصی که برایم دربر داشته است ، به فارسی بازگردانی کرده ام تا دیگران نیز از آن ویژگی و جذابیت بهره مند گردند. به همان اندازه ، من تصور نمی کنم که یک مترجم متعهد ناگزیر باشد به دلیل جوایز فرهنگی ای که دریافت کرده است ، سبک و نحوه اندیشه و روحیات خود را دستخوش تغییر سازد. زیرا در غیر این صورت به معنای این است که آن مترجم ، صرفاً برای دریافت انواع جوایز فرهنگی تلاش می ورزیده است و بس !
		این عقیده وجود دارد که ترجمه شعر یا خواندن شعر ترجمه شده ، مثل نگاه کردن به فرش ایرانی از پشت است. آیا در ترجمه آثار فارسی به لاتین یا برعکس ، چنین چیزی صادق است؟
		من نیز کاملاً با این این نظریه موافقم ، هرگز نمی توان شعر را آن طور که باید و شاید ، به زبانی دیگر ترجمه کرد. البته هر مترجمی بسیار تلاش می ورزد که دقیقاً همان حال و فضای شاعرانه را که در متن مبدا وجود دارد ، برای خواننده زبان مقصد پدید آورد ، اما به هر حال ، شاید تا شصت یا هفتاد درصد ، بتواند در این امر موفق شود ، و این به راستی جای تاسف دارد. ما با همین وضعیت ، در مورد ترجمه قرآن مجید یا دیگر کتب آسمانی مواجه هستیم. هر متنی ، طبیعتاً در همان زبان اصلی خود ، از زیبایی ها و توانایی های خاص خود برخوردار است.
		تا چه حد در شناساندن فرهنگ و آثار ایرانی از طریق ترجمه تلاش کرده اید؟
		تاکنون کار من برعکس بوده است. تلاش می ورزیدم فرهنگ و ادب اروپا را به ایران وارد کنم و ایرانیان عزیز را با مهمترین آثار ادبی اروپا آشنا سازم. اگر خدا بخواهد شاید از این پس بتوانم در این مسیر تلاش ورزم.
		آشنایی غربی ها با آثار ، بزرگان علم و فرهنگ ، تاریخ ادبیات و... تا چه حد است؟
		بسیار زیاد است و من همواره بسیار افسوس می خورم از این که می بینم از نظر آشنایی ما با آثار بزرگ دنیای غرب ، تا چه اندازه فقیریم... آنها با چنین آگاهی وسیعی که دارند ، هویت خود را به خوبی مشخص و شناسایی کرده اند و از این که به فلان کشور یا تمدن تعلق دارند ، به خود می بالند. و این دقیقاً چیزی است که من و همکاران عزیزم در این حرفه ، در تلاشیم در وجود خوانندگان عزیز ایرانی ، به ویژه جوانان محترم و فرهیخته این مرز و بوم پدید بیاوریم ، ان شاء ا...
		نقش مترجمانی چون شما برای شناساندن تاریخ و ادبیات ایرانی و اسلامی چیست؟
		هنوز نمی دانم. به هر حال وظیفه مترجمانی مثل بنده ، بسیار دشوار و جدی است و باید تا آنجا که جان در بدن داشته باشیم ، به این کار بزرگ همت گماریم و دین و آیین و تمدن و فرهنگمان را به دیگران بشناسانیم تا دیگران نتوانند مطالبی به دور از واقعیت علیه ما بیان کنند.
		محققان و مترجمان کشورهای دیگر تا چه حد علاقه مند به مطالعه آثار ایرانی از طریق ترجمه آثار هستند؟
		اگر بدانید چقدر علاقه مند و تشنه دریافت اطلاعات جدید هستند ، یقیناً بسیار متعجب می شوید... من در همین مرداد ماه اخیر ، در شهر راونا ، مشاهده کردم که در گوشه ای از یکی از بزرگ ترین کتاب فروشی های شهر که بیش از 120 هزار نفرجمعیت ندارد ، قفسه ای با عنوان کتبی درباره ایران درست کرده بودند و جدیدترین آثار درباره ایران به زبان ایتالیایی چاپ شده بود ، و ظاهراً هم خریداران فراوانی داشت ، چون همین که قفسه مخصوصی را برای کشور ایران گشوده بودند ، خود نشانگر توجه و کنجکاوی خارجی ها نسبت به سرزمین ما است.
		اگر مترجم نمی شدید چه شغلی را انتخاب می کردید؟
		یقیناً شاعر یا نویسنده یا مددکار اجتماعی در انجام انواع کارهای خیریه می شدم. در درجه بعدی ، حرفه نقاشی یا نوازندگی پیانو (موسیقی کلاسیک) یا کارگردانی سینما را دوست می داشتم.
		کتاب معبد سکوت اثر یک نویسنده آمریکایی است. مترجم فرانسوی آن ، برای ترجمه به هند سفر کرده تا از نزدیک با شخصیت های کتاب آشنا شود. یکی از خوانندگان مجله ما خواسته از شما سوال کنیم که چرا مشابه این کار را انجام نداده اید؟
		شاید هم انجام داده باشم ... فقط خدا می داند!
		اگر شما خبرنگار بودید و قرار بود یک سوال از خودتان بپرسید ، آن سوال و جوابش چه بود؟
		می پرسیدم هدفتان از آمدن بر روی زمین چه بوده است؟ و پاسخ می دادم: این که بکوشم به گونه ای ، و بنا به قابلیت های ناچیز و محدودم ، فضایی شیرین و نیکو ، محیطی آرام و دوست داشتنی و همزمان حال و هوایی پر از انرژی و خوش بینی و مهرورزی و کارهای نیک برای اطرافیانم پدید آورم. این که با اعمال و کارهای ناچیزم ، و همزمان با آثاری که ترجمه می کنم ، به دیگران این وعده نیکو را بدهم که عالم به راستی هست ، نیکی کردن به راستی پاداش هایی در بر دارد ، و این که آدمی هرگز نباید نومید و مایوس از دریافت رحمت الهی گردد.
		ان شاء ا... که در حرکت به سوی این هدف موفق باشید از این که وقتتان را در اختیار ما قرار دادید سپاسگزارم.
		بازگشت