|
طبق
قول ابن نديم در الفهرست ، ابوجعفر دامغانی معروف
به «مورخ» کتاب «الدولة الديلميه» را به نگارش
درآورده است. لذا اگر قول مزبور صحيح باشد و وی را
مورخ ديلميان بدانيم و فوتش را طبق نقل برخی کتب
سال 355 هجری قمری فرض نمائيم، بنابراين وی در عصر
سلجوقی (بنا به نقل برخی ديگر) نمی توانسته باشد و
يا ممکن است ابوجعفر دامغانی ديگری باشد. علامه
دهخدا نيز وی اديب، مورخ و صاحب تاريخ «الدولة
الديلميه» می داند.
بر
اساس قول استاد عبدالرفيع حقيقت اين گونه مستفاد
می گردد که ابوجعفر دامغانی (مورخ) همان شيخ
ابوجعفر دامغانی (عارف) باشد:
«شيخ ابوجعفر دامغانی در اواخر قرن سوم هجری می
زيسته و بر اساس قول صاحب نفحات الانس صاحب خال و
مقامات بوده و اين حکايت که نگاشته می شود خود
دليل است در شأن و بزرگی و رتبه وی از يکی از اين
طايفه نقل شده است که گفت وقتی در مدينه به زيارت
قبر پيغمبر(ص) مشرف بودم در آن حال ديدم مرد عجمی
که سری بزرگ داشت زيارت کرده به وداع مشغول بود
چون از حرم بيرون رفت از پی او رفته تا معلوم کنم
کيست به مسجد ذوالحليفه رسيده نکاز گذارد و تلبيه
کرد و من از پی او می رفتم. نگاهی به من کرده مرا
ديد گفت چه می خواهی ، گفتم: می خواهم که با تو
باشم و در پی تو درآيم. وی منع کرد، الحاح کردم.
گفت اگر ناگزير خواهی آمد قدم الا بر جای قدم من،
گفتم اطاعت خواهم نمود، و او روان شد و غير راه
معمول پيش گرفت. چون پاره ای از شب گذشت چشمم به
روشنايي افتاد نزديک رفته گفت اين مسجد است که می
بينی تو پيش می روی يا من پيش بروم، گفتم آنچه را
تو اختيار کنی وی پيش برفت و به خواب رفتم چون از
خواب بيدار شدم به مکه درآمدم و طواف و سعی کردم و
رفتم به نزد شيخ اجل ابوبکر کتابی و جماعتی از
مشايخ به حضور وی نشسته بودند بر ايشان سلام کردم
شيخ ابوبکر مرا گفت کی رسيدی گفتم همين ساعت . گفت
از کجا می آيي ، گفتم از مدينه. گفت: چند روز است
که از مدينه بيرون آمدی. گفتم : دوش. جماعت شيوخ
در يکديگر نگريستند شيخ اندکی تأمل کرد و مرا گفت:
با که بيرون آمدی. گفتم : با مردی که حال و قصد وی
چنين و چنان بود. گفت: صحيح گفتی او شيخ ابوجعفر
دامغانی است و اينها که گفتی در جنب حال و مقامات
او اندک است بعد از آن وی را بطلبيد و مرا گفت ای
فرزند دانستم که اين حال با تو نيست تو با بزرگی
هم قدم شده و از او به تو اين مقام رسيده آنگاه
شيخ ابوبکر پرسيد در آن حال حرکت زمين را در زير
قدم خود چون می يافتی. گفتم : مانند موج دريا که
بزير کشتی در می آيد.
و
ديگر از حکاياتی که از وی نقل شده است اين می باشد
که يکی از عرفا گفته وقتی به يکی از مشاهد می رفتم
راه گم کرده به بيابانی افتادم که پايان نداشت
تشنگی بر من غالب گرديد به قسمی که از خود اميد
بريدم در آن حال صدای شخصی شنيدم که گفت بگير اين
جام آب را چون روی برگردانيدم شيخ ابوجعفر دامغانی
را ديدم جامی پر از آب در دست داشت گرفته بنوشيدم
از آن محبت که به من کرده و از مرگم برهانيد اظهار
امتنان نمودم گفت: به کجا خواهی رفت. گفتم: به
فلان مکان. "فت : چشم خود بر هم هن و دست به دست
من ده چنان کردم پس گفت: چشم بگشای چون چشم گشودم
خود را در همان مکان ديدم که خيال من بود پس از
نظر غائب گشت مرا زياده تعجب حاصل گشته و از قدر و
مرتبه او در شگفت ماندم و به جهت جماعتی از شيوخ
گفته گفتند از مثل چنان بزرگی چنين کرامتی بعيد
نيست.
از
کلمات آن عارف کامل است که گفته اگر خواهيد درجة
پاکان و نيکان را دريابيد خودبينی را از سر بنهيد
و الا در ضلالت و گمراهی خواهيد ماند تا زمانتان
بسر رود.
از
او پرسيدند مرد نيک کيست ؟ گفت: آن کس که حد خود
بداند و خود را بشناسد و پای از اندازه گليم خود
بيرون ننهد.
او
را گفتند يا شيخ ترقی مرد سالک در چيست؟ گفت
درآمدن در صحبت نيکان و حذر کردن از نا اهلان و هم
از کلمات اوست که گفته مرد سالک را پنج چيز به
مقامات عاليه رساند. اول: قناعت به آنچه او را رسد
و ترک آرزوها و امانی. دويّم : افتادگی به نزد
بزرگان تا سبب گردد او را تاييد و توفيق يزدانی،
سيّم : ترک آرزوهای نفسانی به جهت فيوضات روحانی،
چهارم، دوری نمودن از اهل جهل و نادانی، پنجم:
تقوی و پرهيزکاری به جهت مقامات دو جهانی. |
