اعتياد يعنی خوگرفتن و وابسته شدن جسمی‌، روانی و عصبی فرد به مواد مخدر كه ترك يا فرار از آن ناممكن و يا بسيار مشكل است

 علل گرایش به سوء مصرف مواد مخدر

گرايش به مواد مخدر امروزه به صورت يك مشكل جدي در سطح جهاني مطرح مي باشد . در مورد سبب شناسي گرايش به مصرف مواد مخدر و اعتياد به آنها ، فرضيه هاي مختلفي بيان شده است ، اما هيچ يك از اين نظريه ها به تنهايي نمي توانند علت مصرف مواد مخدر در يك فرد را تشريح كنند . در اغلب موارد مجموعه اي از عوامل در ايجاد مشكل نقش دارند ليكن در هر شرايط فرهنگي و اجتماعي خاص و در هر فرد برخي از عوامل نقش بارزتري را در مورد سبب شناسي سوء مصرف ايفا مي كنند . این مقاله که با زحمات آقای دکتر نارنجی ها و برا اساس آمار سازمان بهزيستي و شوراي هماهنگي مبارزه با مواد مخدر استان همدان درسال  ۱۳۸۰ تنظیم گردیده است.
مهمترين اين عوامل عبارتند از :
عوامل فردي
۱.عوامل زيست شناسي : سيستم عصبي ، ژنتيك ، تاثير مواد بر سيستم هاي بدن
۲.صفات شخصيتي : اعتماد به نفس پايين ، احساس عدم كنترل روي زندگي خود ، عدم پذيرش ارزشهاي سنتي و رايج ، مقاومت در برابر مظاهر قدرت ، نياز شديد به استقلال ، صفات شخصيتي ضد اجتماعي ، پرخاشگري شديد ، فقدان مهارتهاي اجتماعي و تطابقي
۳.اختلالات روانپزشكي : اختلال افسردگي ، اختلال و وسواسي - جبران ، اختلال هواس ، ترس مرضي ، اختلال شخصيت ضد اجتماعي
۴.نگرش و ارزشها : نگرش مثبت به مواد مخدر و باورهاي غلط ، فقدان ارزشهاي مذهبي ، اولويت دادن به ارزشهاي شخصي ، عدم احساس مسئوليت فردي و كنترل خود
۵.موقعيت مخاطره آميز فردي : مورد آزار يا غفلت قرار گرفتن در دوران كودكي و نوجواني ، بي خانماني يا فرار از خانه ، اخراج از مدرسه، تك سرپرستي
عوامل محيطي
۱.خانواده : نگرش مثبت يا گرايش به مصرف مواد مخدر در خانواده ، از هم گسيختگي خانواده ، ناسازگاريها و اختلالات خانوادگي ، كمبودهاي عاطفي ، بي سوادي و ناآگاهي والدين نسبت به مسائل اجتماعي ، عدم كنترل فرزندان و روشهاي نامناسب تربيتي ، فقر خانواده
۲.دوستان : گرايش و فشار دوستان به مصرف مواد مخدر ، نياز به عضويت در گروه
۳.مدرسه : شيوه هاي نامناسب آموزشي ، بي توجهي به نيازهاي دانش آموزان ، فقدان مقررات جدي منع مصرف ، عدم حمايت و طرد
عوامل اجتماعي
۱.      بازار مواد : قيمت مواد مخدر ، فراواني مواد
۲.      نارسايي قوانين منع توليد ، مصرف ، خريد و فروش مواد و عدم اجراي قوانين .
۳.      كمبود فعاليت هاي جايگزين
۴.      كمبود امكانات حمايتي ، مشاوره اي و درماني
۵.      توسعه صنعتي ، محروميت اقتصادي و اجتماعي
عوامل خانوادگي
۱.      از هم گسيختگي خانواده
۲.      بعد بالاي خانوار ( خانواده پر جمعيت )
۳.       تنش ها و مشاجرات خانوادگي
۴.      بي سرپرستي و تك سرپرستي
۵.      وجود فرد معتاد در خانواده
۶.      معاشرت هاي ناسالم
۷.      يسوادي و كم سوادي والدين
۸.      نداشتن فرهنگ مشاور در خانواده
۹.      نداشتن آموزش هاي خانواده در جهت روابط زناشويي
۱۰. فقدان مهارتهاي ارتباطي در خانواده
۱۱. روابط ناسالم بين اعضاي خانواده
۱۲. نداشتن آموزش هاي لازم در خصوص روش هاي صحيح تربيتي
۱۳. نداشتن آگاهي والدين از عوارض مصرف مواد مخدر
۱۴. عدم كنترل صحيح فرزندان
۱۵. عدم آگاهي نسبت به نيازهاي خانواده
۱۶. فقدان سيستم ارزشي صحيح در خانواده
۱۷. نداشتن فرهنگ صحيح اجتماعي
۱۸. نداشتن ارتباط صحيح والدين با فرزندان
۱۹. سوء استفاده از فرزندان جهت خريد مواد مخدر
ويژگيهاي فردي
اگر چه مواد خاص نیز کم نیستند اما ویژگیهای فردی معتادین به مواد مخدر اکثراً بشرح ذیل است
۱.      مذكر و مجرد
۲.      اکثرا بين سنين ۱۵ الی ۲۴ سال معتاد می شوند
۳.   مشاغل : بیکار ، كارگر ، راننده ، خلبان ، صيادي ، كشاورزي ، نقاشي ساختمان و کلاً کارهایی که احتیاج به بیدار بودن در شب دارد و یا ساعت استراحت مشخصی ندارد به همین دلیل حتی دیده شده که  مامورین پلیس نیز جزو کسانی هستند که گرفتار این معضل اجتماعی شده اند .
۴.      ويژگيهاي خاص شخصيتي(عدم اعتماد به نفس، كنجكاوي، بخصوص در مسائل جنس)
۵.      نداشتن مهارتهاي اجتماعي و فردي در زندگي
۶.      تحصيلات ابتدايي و سيكل و زير ديپلم
۷.      عدم اطلاعات و آگاهي از مضرات مواد
۸.      كم رنگي اعتقادات و ايمان فرد
۹.      بيماريهاي جسمي
عوامل اجتماعي
۱.      فقر
۲.      زندگي در محلات آلوده
۳.      فقدان مهارتهاي ارتباطي در جامعه
۴.      نداشتن سيستم آموزشي مناسب
۵.      بيكاري
۶.      در دسترس بودن مواد مخدر
۷.      سودآوري بالاي قاچاق
۸.      مهاجرت ( بين شهري ، داخل استاني )?
۹.      نداشتن الگوي مناسب اجتماعي
۱۰. عدم تطبيق فرد با محيط كار
۱۱. ضعف اجراي قوانين
۱۲. نگرش مثبت به اعتياد
۱۳. باورهاي غلط در مورد مواد مخدر
۱۴. موقعيت خاص جغرافيايي استان
۱۵. نبودن اتفاق نظر مراجع تقليد در مورد مواد
۱۶. غناي اقتصادي
۱۷. وجود مليت افغاني
۱۸. l شرايط كاري سخت ( رطوبت )
۱۹. توريست پذيري و خصيصه گردشگري
۲۰. عدم وجود قبح مصرف مواد
۲۱. عدم حمايت اجتماعي از افراد درمان شده
۲۲. برخورد ناصحيح با گروههاي آسيب پذير و در معرض خطر
۲۳. عدم وجود فضاي مناسب براي رشد فرهنگي
۲۴. تنوع قومي
۲۵. كمبود آگاهي در خصوص مهارتهاي آموزشي و پرورش
۲۶. كمبود فرهنگ استفاده از مراكز فرهنگي و هنري
۲۷. توسعه ناهماهنگ شهري با فرهنگ صحيح اجتماعي
خدمات
۱.      كمبود مراكز مشاوره
۲.      كمبود افراد متخصص در زمينه اعتياد
۳.      كمبود مراكز تفريحي ، فرهنگي و ورزشي
۴.      كمبود مراكز پژوهشي مرتبط با اعتياد
۵.      بالا بودن هزينه استفاده از مراكز فرهنگي
۶.      كمبود مراكز اشتغال زايي
۷.      كمبود مراكز درماني معتادين
۸.      عدم وجود تخت جهت درمان معتادين ( بستري )
۹.      پايين بودن كيفيت برنامه هاي صدا و سيما
۱۰. عدم وجود سازمان مسئول در خصوص مبارزه فرهنگي با اعتياد
۱۱. نداشتن سيستم ارزشيابي صحيح كليه فعاليتهاي ضد اعتياد
۱۲. عدم وجود آموزش مناسب در خصوص اعتياد در جامعه
۱۳. كمبود برنامه هاي فرهنگي و عدم كارآيي آموزش ها در زمينه فرهنگ ديني
اختلالات رواني
۱.      افسردگي
۲.      بيماريهاي اضطرابي
۳.      شخصيت ضد اجتماعي
استرس
۱.      شكست در مراحل مختلف زندگي ( ازدواج ، مالي ، تحصيلي ، عشق )
۲.      دوري از خانواده
۳.      از دست دادن نزديكان
۴.      جنگ
۵.      ازدواج اجباري
۶.      سربازي
۷.      حوادث غير مترقبه

 نويسنده : دكتر هومان نارنجي ها - پزشك عمومي
ماخذ : مجموعه مقالات . بيماري اعتياد و تاثير آن بر ارگانهاي مختلف بدن . سازمان بهزيستي و شوراي هماهنگي مبارزه با مواد مخدر استان همدان . همدان